Szwajcarskie miasto przywróciło sieć trolejbusową

Nie tak dawno, bo 20 lutego po latach przerwy, przywrócono sieć trolejbusową w La Chaux-de-Fonds. Na razie trolejbusy powróciły na linię 302, kiedy to specjalny kurs rozpoczął się o godzinie 16:55 w kierunku pętli Charrière. Pasażerowie mogli skorzystać z bezpłatnego przejazdu trolejbusem HESS lihTram 19 DC. Obecnie na linii 302 kursuje tylko jeden pojazd dziennie, a drugi służy do kształcenia przyszłych kierowców. Zwiększenie liczby prowadzących te pojazdy jest warunkiem koniecznym do stopniowego włączania kolejnych pojazdów do służby. Do końca 2026 roku w użytkowaniu powinno ich być już wszystkich sześć, a linie 301 i 304 mają zostać uruchomione w latach 2027 i 2028.

Jak doszło do zawieszenia sieci

Proces związany z zawieszeniem ruchu trolejbusów został zapoczątkowany wiosną 2011 roku przez przewoźnika TransN, który świadczy przewozy po terenie całego kantonu. La Chaux-de-Fonds nie było jedynym miastem trolejbusowym obsługiwanym przez TransN, ponieważ firma przewozowa uruchamia także trolejbusy w sąsiednim Neuchâtel. Jednak to do La Chaux-de-Fonds ograniczała się dyskusja o likwidacji trolejbusów, którą opierano na wysokich kosztach eksploatacji sieci. Z uwagi na trudną topografię miasta, które jest położone na wysokości ok. 1000 m n.p.m., zakładano że trolejbusy wykorzystają swoje naturalne atuty, jednak niewielka flota trolejbusów w rzeczywistej eksploatacji zasadniczo nie pozwalała na wykorzystanie jednej z najważniejszych zalet eksploatacyjnych – rekuperacji. Energia generowana podczas hamowania nie była ponownie wykorzystywana. Ponadto wskazywano na złożony proces zimowego utrzymania sieci trakcyjnej, którą trzeba było zabezpieczać przed oblodzeniem.

Pretekstem do likwidacji trolejbusów była planowana przebudowa terenu przed dworcem ( Place de la Gare ), który jest centralnym węzłem przesiadkowym. Przebudowa tego obszaru została uwzględniona w planach inwestycyjnych miasta na lata 2008-2012, obejmujących infrastrukturę trolejbusową. Jednak w 2011 roku zaczęto podkreślać, że ogólne obciążenie finansowe projektu można by zmniejszyć poprzez rezygnację z budowy linii trolejbusowej, co pozwoliłoby miastu zaoszczędzić kwotę 2,5 mln franków szwajcarskich. Zamiast trolejbusów przewoźnik TransN zarekomendował autobusy hybrydowe. Zostały one zakupione w 2012 roku i oddane do eksploatacji w październiku 2012 roku

Czy na pewno hybrydy

Przedstawiciele miasta La Chaux-de-Fonds nie byli do końca przekonani, że odejście od transportu trolejbusowego jest najlepszą opcją. Rada miejska zgodziła się na ich zastąpienie jedynie pod warunkiem, że korzyści dla środowiska będą porównywalne z tymi oferowanymi przez trolejbusy. W efekcie, w 2012 roku, zlecono przeprowadzenie badań, które miały dać jednoznaczną odpowiedź, czy lepiej kontynuować korzystanie z trolejbusów, autobusów hybrydowych, czy też floty pojazdów wyłącznie z silnikiem Diesla. Wnioski były jednak ogólnikowe, a radni pochylili się nad opracowaniem dopiero w 2024 roku, kiedy to los trolejbusów był już mocno przesądzony, gdyż wcześniejszą większościową decyzją rady miasta – z 6 marca 2012 roku – poparto zastąpienie trolejbusów autobusami hybrydowymi.

Sytuację uratował fakt przeprowadzenia dyskusji z ekspertami od transportu, co zapobiegło całościowej likwidacji wszystkich linii i infrastruktury trolejbusowej – które z wyjątkiem terenu przy dworcu, pozostały nienaruszone. Miasto nadal finansowało utrzymanie infrastruktury sieci trolejbusowych nawet po 20 maja 2014 r., kiedy to trolejbusy po raz ostatni kursowały. Roczne koszty tej działalności wyniosły około 25 tys. franków szwajcarskich. Miasto postanowiło zweryfikować niejednoznaczne wnioski z badania poprzez własną obserwację funkcjonowania hybrydowych autobusów. Powołało nawet specjalną komisję. Szybko jednak skrytykowano zmiany, gdyż bardzo prędko okazało się, że autobusy hybrydowe Urbino mają słabe osiągi i oświadczono, że na podstawie otrzymanych wyników eksploatacji, zdecydowano, że hybrydy nie będą już brane pod uwagę w przyszłości. Zamiast deklarowanej 30-procentowej redukcji zużycia paliwa, średnie zużycie paliwa hybrydowych Urbino wyniosło 55 litrów na 100 km, podczas gdy w przypadku konwencjonalnego autobusu z silnikiem Diesla spełniającego normę EURO VI wynosiło ono zaledwie 50 litrów na 100 km. Ustalono przy okazji, że znacząco przeszacowano koszt przebudowy infrastruktury trolejbusowej przy dworcu, gdyż zakres prac mógł być mniejszy ze względu na dobry stan techniczny urządzeń.

Rada miasta, po rekomendacjach komisji, w sierpniu 2016 roku utrzymała dalsze utrzymywanie infrastruktury trolejbusowej oraz dała sobie czas do 2021 roku, kiedy następował czas spodziewanej wymiany pojazdów na nowe, na podjęcie ostatecznej decyzji o przywróceniu sieci trolejbusowej.

Jest decyzja o powrocie

Z każdym rokiem coraz głośniej mówiono o potrzebie powrotu trolejbusów. W 2019 roku testowano nawet w mieście trolejbus wyposażony w baterie. Prowadzono konsultacje techniczne z innymi operatorami w kraju. Wreszcie we wrześniu 2020 roku ostatecznie zapowiedziano powrót trolejbusów, jednak mieszkańcy zostali tym faktem zaskoczeni, gdyż dowiedzieli się dopiero w kwietniu 2021 roku, gdy w zakresie wspólnego zamówienia na nowe pojazdy dla kantonu znalazły się trolejbusy dla miasta La Chaux-de-Fonds. Wśród pojazdów widniał zapis o 30 przegubowych trolejbusach wyposażonych w baterie, które zostaną przydzielone do obsługi Neuchâtel i La Chaux-de-Fonds.

Problemy z wozami

Przetarg wygrała szwajcarska firma Hess, która zaoferowała dostarczenie 30 pojazdów za 33 miliony franków. Dostawy miały zostać podzielone na dwie części – z pierwszej, składającej się z 18 pojazdów, do La Chaux-de-Fonds miało trafić sześć trolejbusów przeznaczonych do obsługi linii nr 302, natomiast z drugiej, składającej się z łącznie dwunastu pojazdów, 10 z tych trolejbusów miało trafić na linie nr 301 i 304. Łącznie miało więc być 16 trolejbusów dla La Chaux-de-Fonds. Dostawy miały rozpocząć się w 2023 roku, a wznowienie ruchu w La Chaux-de-Fonds przewidywano rok później (od grudnia 2024 roku). W rzeczywistości jednak nastąpiło znaczne opóźnienie.

Nowe trolejbusy dotarły wprawdzie do Neuchâtel już w 2023 roku, ale wkrótce pojawiły się w nich problemy techniczne, które zmusiły je do wycofania ich z eksploatacji. 17 kwietnia 2024 roku operator TransN ogłosił decyzję o zawieszeniu procedur odbioru kolejnych pojazdów i nałożeniu sankcji na dostawcę do czasu należytej naprawy. Nie precyzując, na czym polegały usterki, prawdopodobnie nie były one błahe, ponieważ pojazdy musiały zostać odesłane do zakładu Hess.

Do tego czasu w La Chaux-de-Fonds przeprowadzono naprawy sieci trakcyjnej i infrastruktury energetycznej, a 12 lutego 2024 roku przywrócono dostawy energii elektrycznej do sieci, jednak testy nie mogły się rozpocząć z powodu braku wyremontowanych trolejbusów. Harmonogram szkoleń kierowców również został znacznie opóźniony i rozpoczął się dopiero w listopadzie 2025 roku, kiedy to pierwsze trolejbusy trafiły do La Chaux-de-Fonds. Wraz z tak skąpą flotą, zdecydowano się jednak na symboliczne uruchomienie sieci trolejbusowej na nowo i 20 lutego 2026 roku – po dwunastu latach przerwy – trolejbusy wróciły na ulice La Chaux-de-Fonds.